کار تحقیقی ضمان در رهن از دید فقه

یکی از صفات بارز هر انسان وصف زندگی اجتماعی اوست . این ویژگی انسان را ناچار از زندگی در اجتماع و برقراری تعامل با سایرین می کند در نتیجه روابطی بین افراد با یکدیگر برقرار می شود . اما همیشه این روابط بدون هدف نمی مانند و به هر دلیلی امکان برهم خوردن و ایجاد اختلاف در آنها وجوددارد لذا باید در چهارچوب خاصی آنها را به صورت هدایت شده پیش برد و ناچار باید یک سری قواعد حقوقی را در رابطه با آن ها پذیرفت و طبق آن ها عمل کرد تا نهایتاً در موارد اختلاف و ایجاد موانع نیز بتوان به کمک همین قواعد راه حلی منطقی برآنان پیدا کرد .در میان مقاملات انسان ها با یکدیگر ، عقود از جایگاه ویژه ای برخوردار هستند بسیاری از روابط در قالب قراردادها شکل می گیرند هرچند بسیاری از آنها ظاهراً عقد نمی باشند و یا عرف به چشم ی عقد به آن نگاه نکند .از جمله عقودی که در میان افراد بسیار شایع هم می باشد ، عقد ضمان در رهن است . این کار تحقیقی می کوشد تا مسئله ضمان را در عقد رهن از دید فقه بررسی کند . انواع ضماناتی که دراثر رهن حادث می شوند و اینکه در هر مورد مسئولیت آن با کیست ؟ اگر مال مرهونه تلف شود ، در حالتی که در دست هر یک از راهن یا در تنف بوده ، قبل باید بعد از قبض واقع شده ، قهری بوده یا خیر در اثر بی احتیاطی طرفین ایجاد شده ، یا خیر و سوالاتی از این قبیل که می کوشیم در حد امکان به این سوالات پاسخ دهیم .

تعریف رهن:

تقریبا تمام تعاریفی که از رهن به عمل آمده دارای معنای یکسان می باشند. تعریف عمومی  رهن در فقه عبارت است از : « وثیقه لدین المرتهن»  که صاحب جواهر و برخی از فقها این تعریف را ارائه کرده اند : یا در تحریر الوسیله  امام خمینی (ره) رهن چنین تعریف شده : « وهو عقد شرع للاستیثاق علی الدین‌» یا شهید اول در لمعه آن را چنین تعریف می کند «وهو وثیقه لدین»از لحاظ حقوقی قانون مدنی به عنوان معتبرترین منبع رهن را چنین تعریف می کند: رهن عقلانی است که به موجب آن مدیون مالی را برای وثیقه به رائن میدهد.در کتاب های حقوقی هم تعاریفی از این قبیل عنوان شده است «رهن مصدر است و در لغت به معنی ثبوت و دوام آمده است  و به بازداشتن نیز گفته می شود. در اصطلاح رهن عبارت از عقدی است که به موجب  آن مالی وثیقه دین قرار می گیرد. اصطلاح حقوقی از معنای لغوی در نیفتاده زیرا در عقد رهن عین مر هونه از نقل و انتقال بازداشته میشود و مالک نمی تواند از تصرفات مالکانه خود  را به طور  کمال نسبت به آن انجام دهد.رهن نعمته دوام چیزی را گویند. اینکه گفته می شود نعمت را هنه یعنی نعمت دائم و ثابت  و بر وثیقه هم اطلاق می شود رهن  در لغت به معنای ثبات و دوام است. با دادن رهن در واقع طلب مرتهن  از نظر  حقوقی  ثبات وقرارپیدا می کند.رهن به معنای حبس نیز  می با شد. الا مورد  مرهونه باوتها یعنی هرکاری د ر زندان زمان خو د قراردارد.رهان جمع  رهن  است و به معنای گروبندی و سابقه اسب دوانی است. چنانکه گفته اند کفرسی رهان   یعنی  دو است  که با هم مسابقه بگذارند  و رهینه  مال مورد گرو را گویند.

ضمان
ضمان

ضمان و مفهوم آن:

یکی از مهمترین مباحث حقوق  مدنی فقه  ،  بخش مربوط به موجبات ضمان و مسئولیت مدنی است. منظور از مسئولیت مدنی التزام جبران خسارت های ناشی از یکی از موجبات ضمان می باشد مانند اتلاف تسبب و عدم اجرای قرارداد و…برای پی بردن به اهمیت مباحث ضمان در فقه کافی ا ست به  این نکته   توجه نماییم که فقه اسلامی  به دو مقوله  مال و جان یکسان نگریسته و براساس اص ل حرمه مال المسلم کدمه و مال المسلم کدمه حرام در پاسداری از حقوق مالی به همان اندازه کوشیده که حفظ جان انسانها را از ا هداف اصلی خود  شمرده است .

مفهوم لغات ضمان :

در مفهوم لغوی ضمان تعاریف مختلفی بیان شده است. ضمان در لغت به معنای کفالت  کردن ، پذیرفتن و ملتزم شدن است. در عرف هم از اسقرار  و ثبوت چیزی در عالم اعتبار به عهده ضامن  ، ضمان اطلاق می شود. در کتب لغوی  دیگر ضمان به معنی تعهد و التزام آمده وگاه  به خسارت ناشی از تعهد والتزام قهری نیز اطلاق می گردد ضامن به معنی تاوان دار و پذیرفتار  نیز آمده است معمولا در حقوق و ادبیات  فارسی از واژه  مسئولیت معادل ضمان استفاده می شود. مسئولیت در زبان فارسی به معنی ضمانت تعهد و مواخذه است و  با کلماتی چون گردن گرفتن و عهده دار شدن موظف بودن و ملتزم و پایبند بودن مترادف است به نظر می رسد که واژه مسئولیت ترجمه کاملی از کلمه عربی ضمان نیست و مسئولیت به لحاظ ماده و مفهوم  پرسش که در آن نهفته است و بیشتر به معنی معادل مواخذه می باشد. از آثار ضمان است. اما انتخاب   این واژه  در زبان  فارسی به جای  ضمانت از عرف و فرهنگ اسلامی نشات گرفته که  هر نوع تکلیف و تعهد سرانجام  پرسش  و مواخذه به دنبال  دارد.

ضمان در فقه عامه :

در مذاهب فقهی اهل سنت معمولا اهل سنت معمولا  اصطلاح ضمان به معنای کفالت به کار رفته و اشتغال ذمه کسی نسبت به حق دیگری را ضمان می گویند.منظور از این تعریف آن است که ضمان  شامل همه موارد اموال اشخاص و مطالبات گردد. فقهای خیلی ضمان را به معنی ضم ذمه  ضامن به ذمه  غیر در تعهد به حق  و التزام  به آن تفسیر نموده اند .  این تعریف  دقیقا منطبق بر ضمان عقدی است که صاحب حق می تواند برای دریافت  حق خود از هرکدام از مدیون و ضامن    مطالبه  نماید.مذهب شاخصی ضمان را به معنی التزام به  حق که ثابت  از ذمه دیگری است تفسیر نموده است و آن را شامل احضار کسی که حق بر عهده اوست یا  بازگردا ندن عین مال  دیگری ( عین مضمونه )  دانسته اند.   برخی از علمای  اهل سنت  ضمان را به  معنی خسارت و درک تفسیر نموده اند و درتعریف آن را غرامت شی تالیف یا وجوب رد شی  یا بدل آن (مثل و قیمت) عنوان داشته اند بی گمان ضمان به این معنی در مورد متلفات صدق می کند. اما در مورد دین یا عین غصب شده و یا ضمان عقدی و حتی ضمان حاصل از قرارداد مانند بیع  صادق نخواهد بود.

ضمان رهن در فقه حنفی:

دیدگاه فقه حنفی در مساله ضمان الرهن با دیدگاه مذاهب فقهی تا حدودی متفاوت می باشد.اول :صفت ید مرتهن آیا ید مرتهن ید امانی است یا ضمانی ؟ برخلاف نظر تمامی مذاهب  که اعتقاد دارند ید مرتهن ید امانی است  وجز  با تعدی  و تفریط  ضمانی ندارد ،  حنفیه  معتقدند که ید مرتهن ضمانی است . ید المرتهن  ید امانه بالنظر لعین المال المرمون و ید استیفا اوضمان بالنسبه لمالیه المرهون فیما یقابل الدین من مالیه  الرهن. به معنی ان ما یساوی  الدین من مالیه  الرهن تعت یدالمرتهن علیه ید ضمان او استیفا  فاذا امتنع  رد المرهون لمصاحبه بسبب  هلاک او غیره کان المرتهن مستوفیا  من دینه هذا المقدار  را حتسب  من ضمانه  و  اما مازاد  من قیمه  الرهن علی الدین  فهو امانه یهلک هلاک  الامانته فلایضمن  الا بالتعدی او التقصیر .  یعنی آن مقدار از مال  مرهوز که برابر دین  به مرتهن است دارای  ضمان است و اگر هلاک  شود از طلب مرتهن   کم می شود.  چون ید مرتهن  نسبت به آن ضمانی بوده ا ما ید مرتهن نسبت  به مزاد مال رهن از دین   ید امانی است  و جز  در صورت تعدی و تفریط ضمانی ندارد.

دلیل حنفیه برای نظر خود حدیث الرهن بمافیه  است که از  آن نتیجه می گیرند که  با از بین رفتن مال رهن  رهن نیز هلاک میشود همچنین حدیث دیگری از رسول خدا (ص ) نقل  می  کنند که مردی  اسبی را به رهن خود  در آورد. اما در دست او هلاک  شد رسول خدا (ص)به مرتهن فرمودند  ذهب حقک  یعنی از مال تو ر فته است.دوم کیفیت ضمان مرتهن ان المرهون مضمون بالاقل من قیمته و من الدین به عبارتی اگرقیمت رهن کمتر از میزان دین باشد او نسبت به آن میزان  مضمون است و به اندازه آن از دین او ساقط می شود و مرتهن برای مقدار اضافی دین به راهن رجوع می کند. اگر قیمت مال و رهن مساوی بودند حکما دین استیفا شده محسوب می شود زیرا قیمت رهن  به ذمه  مرتهن تعلق دارد و اگر قیمت  رهن  از دین بیشتر بود اضافی در دست مرتهن امانت است.حنفیه  برای ضمان رهن به نحوی که ذکر شد سه شرط قائلند  شرط اول   اینکه هنگام هلاک مرهون دین باقی باشد. پس اگر دین قبل از هلاک رهن ساقط شود. به ابرا یا به وفا دین   یا نحو آنها وسپس رهن هلاک شود.  در این هنگام       ضمانی بر مرتهن وجود ندارد. شرط دوم بقا  قبض است.  یعنی  رهن در دست   مرتهن هلاک شود. پس اگر رهن در دست راهن هلاک  شود یا دردست غاصب  دین از بین  نمی رود  و راهن یا غاصب  ضامن آن میباشد. شرط سوم  فقط خود مال الرهن  هلاک شود  و اگر مالک  چیزی بیش از مال رهن باشد مانند نما آن این زیاد در رهن داخل نیست و به صورت امانی هلاک شده است.

سر فصل های کار تحقیقی ضمان در رهن از دید فقه :

  • عقد رهن
  • تعریف رهن
  • مفهوم رهن
  • اصطلاحات موجود در عقد رهن
  • ضمان و مفهوم آن
  • مفهوم لغوی ضمان
  • مفهوم اصطلاحی ضمان
  • ضمان در مذاهب گوناگون
  • انواع ضمان
  • ضمان در رهن از دید فقه ,فقه امامیه,فقه حنبلی,فقه شافعی,فقه حنفی,فقه مالکی
  • نظریه سایر مذاهب و نتیجه فصل
  •  ضمان در رهن از دید حقوقی
  • در آمدی بر بخش سوم
  • ضمان مرتنی
  • ضمان راهن و شخص ثالث
  • نتیجه فصل
  • منابع و ماخذ
مطلب بالا چکیده‌ای از تحقیق و پژوهش اصلی میباشد جهت تهیه نسخه کامل آن از باکس زیر اقدام به خرید و دانلود نمایید
لینک خرید پژوهش کار تحقیقی ضمان در رهن از دید فقه:
تحویل فوری و خودکار فایل با لینک مستقیم بعد از پرداخت
تعداد صفحه: 46
قالب: فایل word
توضیحات: منبع دارد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *