مقاله اثر شیب و Face Form نصب عدسی عینک‌سازی

اثر شیب و Face Form در تغییر پارامترهای  نصب  عدسی عینک‌سازی را علم و هنر قراردادن صحیح عدسیهای تجریزی، مقابل چشمان بیمار تعریف می‌کنند، که هدف نهایی ارائه بینایی‌ مطلوب می‌باشد. مقاله زیر به بررسی نصب عدسی و اثرات شیب و Face Form در نصب می پردازد.

شیب و Face Form نصب عدسی عینک‌سازی

در نگاه اول قرارگیری صحیح عدسیها در حدقه فریم (Fram) محدود به دو مؤلفه فاصله بین مردمکی (P.D) و زاویه محور اصلی عدسیهای توریک به نظر می‌رسد؛ لیکن دو عامل دیگر نیز نقش انکار ناپذیری در آسایش فرد مبتلا به اختلالات انکساری ایفاء می‌کنند که یکی جبران زاویه سطح جلویی فریم نسبت به صفحه صورت، تحت عنوان زاویه پانتوسکوپیک (Pantoscopic) یا ریتروسکوپیک (Retroscopic) و دیگری با اصطلاحی به نام فیس فرم (Face Form) شناخته می‌شوند که در ذیل به بررسی این عناوین می‌پردازیم.

زاویه پانتوسکوپیک ـ زاویه ریتروسکوپیک

زاویه پانتوسکوپیک که معمو‌ل‌ترین حالت قرارگیری فریم می‌باشد آن است که:

شیب فریم نسبت به صفحه صورت به طرف داخل باشد.

در چنین حالتی ارتفاعی که مراکز اپتیکی عدسیها در برابر چشمان شخص، در نگاه مستقیم به جلو، به خود می‌گیرند متناسب با این زاویه بنا به دو دلیل به سمت پایین آورده می‌شوند:

۱- کاهش زاویه تابش:

هرگاه یک عدسی را با دست در مقابل چشم گرفته و بطور مستقیم از مرکز آن به تصویر نقطه‌ای در روبه‌رویمان بنگریم، با افزایش زاویه پانتوسکوپیک این عدسی خواهیم دید که تصویر وضوح خود را از دست داده و به صورت یک لکه نمایان خواهد شد.

حال اگر عدسی را در همان حالت به سمت پایین حرکت دهیم مشاهده خواهیم کرد که تصویر به وضوح اولیه خود باز می‌گردد که علت این پدیده مربوط به افزایش زاویه تابش و در نتیجه افزایش مولفه‌‌ای که در علم اپتیک از آن تحت عنوان ابیراهی (Aberration) یاد می‌کنند می‌باشد.

۲- عدم از بین رفتن مطلق دید محوری:

بهترین دید اصلاح شده با لنز هنگامی است که چشم دقیقاً از مرکز اپتیکی عدسی به اجسام نگریسته بطوریکه محور اپتیکی عدسی که دو مرکز انحناء را به یکدیگر وصل می‌کند از مرکز چرخش حدقه چشم عبور نماید.

ولی از آنجایی که نمی‌توان برای نگریستن به اجسام برای رعایت این موضوع همواره سر را حرکت داد در عوض می‌توان ارتفاع عدسی را به اندازه‌ای پایین آورد که چشم در چرخش خود به سمت پایین به دید محوری رسیده بطوری که این دید مطلوب بطور مطلق از بین نرود.

اما مقدار این جابه‌جایی ارتفاع به سمت پایین را می‌توان با توجه به شکل از روابط هندسی زیر به دست آورد.

در مثلث ABC داریم:

و معمولاً از آنجایی که فاصله مرکز چرخش چشم تا سطح قرینه ۵/۱۳ میلی‌متر و فاصله قرینه تا سطح خلفی عدسی (VD)، ۱۴ میلی‌متر است می‌توان نوشت:

که اگر زاویه پانتوسکوپیک را برابر با ۲ درجه در نظر بگیریم:

که در صنعت عینک‌سازی بطور تقریبی چنین اظهار می‌شود که:

به ازاء هر دو درجه زاویه پانتوسکوپیک یک میلیمتر از ارتفاع کاسته شود.

روش ساده‌ای نیز وجود دارد که می‌تواند در عینک سازی‌ها بدون اندازه‌گیری زاویه پانتوسکوپیک و بصورت سریعتری اجرا شود و آن به این ترتیب است که:

از بیمار می‌خواهیم عینک را به صورت زده و بعد از تنظیم دقیق آن در پهلوی او قرار گرفته و سر شخص را آنقدر به سمت بالا می‌آوریم که سطح فریم عمود بر سطح افق قرار گیرد. سپس در فاصله ۴۰ سانتیمتری و هم ارتفاع در مقابل بیمار  از او می‌خواهیم که به چشم چپ ما نگاه کند، در این حال با ماژیک علامتی در مقابل چشم راست بر روی طلق می‌زنیم و همین عمل را در حالت عکس برای چشم دیگر نیز انجام می‌دهیم. و به این ترتیب جابه‌جایی ارتفاع برای زاویه پانتوسکوپیک حاصل می‌شود.

نکته:

به هنگام ساخت عینک از آنجایی که ممکن است با نصب عدسی بر روی فریم زاویه دسته‌ها نسبت به سطح جلویی (Frame Fromt) تغییر یافته و در نتیجه باعث تغییر زاویه پانتوسکوپیک یا ریتروسکوپیک گردد همیشه بعد از جاسازی عدسی اول در صورت تغییر زاویه دسته، ابتدا آن دسته را بر روی سطح تخت تنظیم نموده سپس عدسی دوم را نصب می‌نماییم و باز در صورت تغییر زاویه دسته دوم تنها به تنظیم آن دسته اقدام می‌نماییم.

مواردی که زاویه پانتوسکوپیک یا ریتروسکوپیک پیشنهاد نمی‌شود:

۱- اگر توان عدسیها بالا باشد

در چنین حالتی زاویه پانتوسکوپیک یا ریتروسکوپیک ایجاد یک توان استوانه‌ای جدید () و یک توان کروی جدید () خواهد شد که مقدار این توانها از روابط زیر بدست می‌آیند.

که در آن:

S: توان کروی عدسی

: زاویه پانتوسکوپیک

۲- عدسیهای با توان متوسط، در راستای ۹۰ درجه یکی مثبت و دیگری منفی باشد.

دو چشم انسان به سمت داخل توان تقارب را داراست لیکن تقارب چشمی یکی به سمت بالا و یکی به سمت پایین غیر ممکن بوده لذا در حالت دوم بدلیل اثرات منشوری و جابه‌جایی تصویر به سمت رأس عدسی در دو راستای مخالف هم، مشکلات متعددی به وجود خواهد آمد.

 

فیس فرم (Face Form):

هرگاه لبه خط کشی را مماس بر سطح خلفی یک فریم قرار دهیم مشاهده خواهیم نمود که دو لبه انتهایی فریم با لبه‌های خط‌کش در تماس بوده ولی قسمت دماغه با فاصله از آن قرار خواهد گرفت که به این حالت انحنایی فریم «فیس فرم» اطلاق می‌شود.

حال به بررسی این مطلب می‌پردازیم که بودن یا نبودن فیس فرم در یک فریم چه تأثیری در نحوه قرارگیری محوراپتیکی عدسیها خواهد داشت.

فریم بدون Face Form :

این مورد را می‌توان در سه حالت تجزیه و تعلیل نمود:

۱- P.D بیمار کمتر از P.D فریم باشد.

۲- P.D بیمار برابر با P.D فریم باشد.

۳- P.D بیمار بیشتر از P.D فریم باشد.

یادآوری: P.D فریم فاصله بین دو مرکز هندسی در دو عدسی را گویند.

 

فاصله بین دو مرکز هندسی در سیستم اندازه‌بندی داتوم

 

حالت اول: در این مورد عدسی دایره شکلی که بایستی در حدقه فریم نصب شود از سمت بینی تراش بیشتری نسبت به طرف گیجگاهی خواهد خورد. و از آنجایی که معمولاً بیزوته نهایی تقریباً در امتداد انحنای بیرونی ایجاد می‌شود عدسی تراش خورده به هنگام جاانداری در فریم ابتدا سمت گیجگاهی و سپس طرف دماغی در چهارچوب قرار می‌گیرد و همین عامل باعث می‌شود که محور اپتیکی عدسی به سمت بیرون بچرخد.

 

حالت دوم: این حالت ایده‌آل‌ترین حالت نصب عدسی می‌باشد. چرا که عدسی از هر دو طرف گیجگاهی و دماغی به یک اندازه تراش خورده و بدون چرخش محور نوری جاگذاری می‌شود.

نکته:  برای توانهای خیلی بالای عیوب انکساری بهتر است که فریمی انتخاب نمود که P.D آن برابر با P.D چشم بیمار بوده و کمترین حالت Face Form را داشته باشد چرا که علاوه بر فراهم آوردن شرایط اپتیکی مناسب برای دید، اختلاف ضخامت لبه‌ها نیز تعدیل خواهد شد.

 

 

فریم با Face Form :

با توجه به مطالب گفته شده ارزش «فیس فرم» در اینجا مشخص می‌شود که حالت دوم را می‌توان با یک انحنای مناسب در فریم، خنثی نمود و دقیقاً به همین دلیل است که کارخانه‌های سازنده یک «فیس فرم» با زاویه حدود ۴ درجه به فریم می‌دهند.

پس نکته مهمی که نتیجه می‌شود این است که:

همواره در انتخاب فریم برای بیمار باید در نظر داشت که P. D چشم شخص از P.D فریم بیشتر نباشد چرا که در آنصورت مجبور به اعمال Face Form با انحنای منفی به عینک شده که این مغایر با پارامتر‌های زیبایی می‌باشد. و نیز این P. D نباید خیلی کمتر از P.D فریم باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *