بررسی صور خیال در ادبیات

صور خیال را از مفاهیم انتزاعی و غیر موجود در خارج، به اعتباری وهمی برگزیده است اما حوزه ی تصویرهای شاعرانه ی او از نظر عناصر اصلی همان حوزه ی شعر قدماست. یعنی اگر رودکی از نرگس و ارتباط آن با جشم و دیگر خیالهای وابسته بدان سخن می گفت او از نرگس زرین که مفهومی اعتباری و وهمی است سخن گفته است و به همین جهت کوشش او جز در حد همین ابداع به سامانی نرسیده است.از این روی می توان برای بررسی صور خیال یعنی مجازها و تشبیه ها و کنایه ها، از دیدگاهی دیگر نه ازدیدگاه ارتباطات بلکه از دیدگاه عناصر سازنده ی آن خیالها، بحث کرد.بررسی صور خیال در ادبیات در قالب فایل ورد آماده ی ویرایش و پیرینت می باشد.

مقدمه ی بررسی صور خیال در ادبیات:

بی گمان در چنین بحثی می توان از نوع ارتباطات و شیوه ی برقراری آنها و نقشی که هرکدام دارند و از پیوندی که در مورد استعمال آنها با اصل آنها وجود دارد نیز سخن گفت یعنی یک شبیه یا یک استعاره یا یک مجاز یا اسناد مجازی را در حوزه ی عناصری که آن  را تشکیل می دهند و اینکه این عناصر چه را در حوزه ی عناصری که آن را تشکیل می دهند واینکه این عناصر چه مایه از محیط اجتماعی و چه مایه از محیط فرهنگی و سیاسی و تاریخی بهره مند است و چه مایه از طبیعت  و صورتهای آن سخن گفت و در هر کدام از این گونه شاخه ها با دقت می توان هریک را به دیده ای خاص مورد نظر قرار داد مثلا تحقیق اینکه آیا عناصر طبیعت که  مواد سازنده ی بعضی از این خیالها هستند تا چه اندازه از قلمرو جغرافیایی و محیط  زیست شاعر مایه گرفته و چه مقدار از رهگذر سنت داخل شعر او شده است و آیا میان تصویرها و خیالهای  شاعرانه او مناسبتی با مورد استفاده از آنها وجود دارد یا نه و این تناسب تا چه حدی است.

 

صور خیال
صور خیال

تعریف تخیل

در تعریف تخیل که  عنصر بنیادی و در حقیقت فصل مقوم شعر است علمای منطق و بعضی شارحان فن شعرارسطو سخن گفته  اند و شاید دقیقترین بحث همان بحثی باشد که خواجه د راساس الاقتباس آورده است و اصل مباحث او از فن شعر ابن سینا مایه گرفته  است اما او با دقت و توضیح بیشتری داخل موضوع شده است. ابن سینا یکی از نقش ها یا وظایف شعر را تعجب و به شگفت آوردن می داند و این سخن او با توسعه ای که می توان در مفهوم “تعجب” قائل شد و آن را تا مرز تصرف شاعر در قوای ذهنی و عاطفی خواننده توسعه داد بسیار سخن دقیق و قابل ملاحظه ای است به خصوص که عواملی از قبیل وزن را یاریگر همین تاثیر دانسته اند چنانکه خواجه گوید: “و وزن را از آن جهت اعتبار کند که به وجهی اقتضاء تخیل کند” و اساس توجه و نظر ایشان به تصرفی است که شاعر از رهگذر نیروی خیال در ذهن خواننده می کند و با کمک گرفتن از وزن و تصویرهای شاعرانه حتی گاه امری دروغین را در نظر جلوه ای موثر می بخشدخواجه به دقت از گستردگی دامنه ی تخیل و حوزه ی فعالیت ذهن در جهت ایجاد کلام مخیل سخن گفته است و آنجا که تصدیقات مظنون را محدود و قابل حصر می شمارد از نامحدود بودن تخیلات سخن می گوید که “… اما تخیلات به سبب آنکه غیر مشهور بود محصور نتواند بود چه هرچه غریب تر و مبتدع تر و لذیذتر. مخیل تر”  و ابن سینا نیز یادآوری می کند که چیزی قابل شمردن و تحدید است که نزدیک وشناخته باشد اما آنچه در شعر زیباست چیزی است جز چیزهای نزدیک و شناخته.

موسیقی درونی

منظور از موسیقی درونی در شعر “مجموعه ی هم آهنگی هایی است که از رهگذر وحدت یا تشابه یا تضاد صامت ها و مصوت ها در کلمات یک شعر پدید می اید” (شفیعی کدکنی، موسیقی شعر/ ۳۹۸) به عبارت دیگر مجموعه ی تناسب هایی که امکان دارد میان صامت ها و مصوت های کلمات یک شعر وجود داشته باشد از غنی ترین جنبه های موسیقی شعر شفیعی  موسیقی حروف است از ویژگی بارز موسیقی حروف در شعر سرشک تکرار حروف و تناسب آنها با موضوع شعر است. از این رهگذر وی توانسته است پیوند ناگسستنی بین معنی و لفظ ایجاد کند و اشعارش را از هارمونی ویژه ای برخوردار سازد. چراکه “تاثیر حروف در سامعه تنها وقتی محسوس است که معنی کلمه ی شامل آنها نیز با آن تاثیر متناسب باشد”  (شعر و هنر/ ۲۵۰) شفیعی  با رعایت دقیق این نکته توانسته است بر قوت و شدت تاثیر کلامش بیافزاید.در بسیاری اوقات آن چه اشعار سرشک را شورانگیز یا غم انگیز ساخته، وزن عروضی یا بیرونی آنها نیست بلکه موسیقی داخلی آنهاست به عنوان مثال شفیعی برای بیان عواطف تند و شدید  مانند شکایت و اندوه یا نشاط و شادی اصوات زیر و مصوت های “سایشی یا صفیری و کناری” را در اشعار مورد استفاده قرار می دهد.

صور خیال در مباحث بدیع

آنچه حوزه ی عمومی خیال شاعرانه را تشکیل می دهد همان مباحث اصلی و گسترده ای که در زمینه ی چهار بحث مجاز و استعاره و تشبیه و کنایه و دگرگونیها و شاخه های هرکدام وجود دارد اما در میان مباحث علم بدیع، چند بحث را می توان برآن مباحث افزود و دایره ی اصطلاح “صورت های خیال” و تا حدی ایماژ را بدین گونه گسترش بیشتری داد. زیرا در این صورت ها نیز عنصر خیال و نیروی تخیل شاعرانه است که ادای معانی را از حالت عادی بیان به گونه های مختلف درمی آورد اگر چه بعضی از این صورت ها ممکن است با تعقل و دقت در حوزه همان چهار موضوع پیشین قرار گیرد اما از آنجا که در مباحث بدیع به طور جداگانه مورد بحث قرار گرفته و می تواند شکلهای مختلف خیال شاعرانه را نشان دهد به طور جداگانه مورد بررسی قرار می گیرد.مهمترین عنصری که در این باب باید از او سخن گفت “اغراق” است با تقسیم بندی های گوناگونی که می توان برای آن قائل شد چنانکه در مباحث آینده  خواهیم دید نقش اغراق در بعضی از ادوار شاعر فارسی و نیز در بعضی از انواع ادبی، مهمترین نقش به شمار می رود و از این روی می تواند در کنار آن چهار عنصر قبلی که درباره ی آنها بحث شد قرار می گیرد.

 

مطلب بالا چکیده‌ای از تحقیق و پژوهش اصلی میباشد جهت تهیه نسخه کامل آن از باکس زیر اقدام به خرید و دانلود نمایید
لینک خرید پژوهش بررسی صور خیال در ادبیات:
تحویل فوری و خودکار فایل با لینک مستقیم بعد از پرداخت
تعداد صفحه: 18
قالب: فایل word

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *