تحقیق بررسی شطحیات روزبهان

در شرح شطحیات هدف روزبهان جمع آوری شطحات بوده است. در مورد بعضی واژه «شطح» توضیحاتی ارائه شد در این فصل به تعریفات و نگاه روزبهان به شطحیات می پردازیم:همانطور که گفتیم یکی از معانی واژه شطح: حرکت، جنب وجوشی یا ریخت و پاشی در کار است و در معنای مجازی که صوفیه به این لفط داده اند به شطح یعنی حرکت وجوششی که حالت وجد در سر عارف پدید می آورد.در این حالت عرفا از سخنان چنان غریب بهره می گیرند که شنونده حیران می شود. این گونه سخنان است که به اصطلاح شطح می گویند(مفرد: شطحه- جمع: شطحات) سرّاج تأکید دارد که خداوند قلوب اولیاء رامی گشاید و متحققین را  اجازه آن می دهد که پله پله درجات صعود روحانی را طی کنند و در هر مرحله به کشف را مراتب تازه نائل آیند.تحقیق بررسی شطحیات روزبهان در قالب فایل ورد آماده ی ویرایش و پیرینت می باشد.

مقدمه ی تحقیق بررسی شطحیات روزبهان:

در سخن صوفیان شطح مأخوذ است از حرکات اسرار دلشان چون وجد قوی شود و نور تجلّی در صمیم سّر ایشان عالی شود به نعت مباشرت و مکاشفت و استحکام ارواح در انوار الهام که عقول ایشان(را) حادث شود، برانگیزاند آتش شوق ایشان به معشوق ازلی، تا برسند به عیان سراپرده کبریا و در عالم بها جولان کنند. چون ببینند نظایرات غیب و مضمرات غیب غیب و اسرار عظمت بی اختیار مستی در ایشان درآید. از صاحب وجد کلامی صادر شود از تلهُب احوال و ارتفاع روح در علوم مقامات که ظاهر آن متشابه باشد، و عبارتی باشد آن کلمات را غریب یابند. چون وجهش نشناسند در رسوم ظاهر آن متشابه باشد و عبارتی باشد آن کلمات را غریب یابند. چون وجهش نشناسند در ظاهر و میزان آن نبینند به انکار و طعن از قایل مفتون شوند.

 

شرح شطحیات
شرح شطحیات

شطحیات عرفا

چنان که پیداست آن نکات با آنچه نزد سراج آمده هماهنگی و تطابق کامل دارد اما سخن خاص روزبهان روشنی ویژه ای بر آنها افکنده است. روزبهان پای بر سطحی بالاتر گذاشته که از آنجا شطحیات عرفا همچون بخشی از یک شطح بسیار بزرگتر جلوه می کند. نخست آنکه شطح در نصّ قرآن و سپس در احادیث نبوی آمده است. علت آن است که خداوند تنها از طریق شطح آدمیان را مورد خطاب قرار می دهد، یعنی از طریق نیرویی که حرکت وجوشش آن از حد بیان مخلوقات و آنچه آدمیان طاقت شنیدنش را دارند، خارج است. به این جهت کلام خداوندی لامحاله حاوی دو معناست، متشابه است و دوپهلو و چند سطحه. سخن از صفات خداوند ممکن نیست مگر از طریق بیانی متشابه.و اگر برای احتراز از این تشابه، از سخن گفتن درباره صفات خداوند اجتناب کنیم، خدا را تبدیل به یک مضمون انتزاعی کرده از افراط به تفریط رفته و در دام تعطیل افتاده ایم و این خودنوعی بی ایمانی است که خشکی استدلال آن گاه پشت بهانه های متشرعانه پنهان می شود.

حدیث قدسی:

پیش از صوفیه، امامان شیعه نوعی معرفت شناسی عنوان کرده اند که طبق آن وحی مُنزل به پیامبر از طریق فرشته تنها یکی از چند طریقه وحی است. طریقه دیگر فی المثل در مورد «حدیث قدسی» مطرح می شود، یعنی حدیث الهامی. همچنین نقل شده که امام ششم، حضرت جعفر صادق(ع) بر اثر تکرار بی شمار یک آیه قرآن سرانجام آن را از زبان خداوند شنید. این «شطح» به صورت حکایتی عبرت آمیز در کتب صوفیه نیامده بلکه جزیی اساسی از تعالیم شیعه است. بنابراین، تجزیه و تحلیل مطالب عظیمی که روزبهان مطرح کرده بدون اشاره به متون شیعه که پیش از او این مطالب را عنوان     کرده اند، امکان پذیر نیست. در مورد مضامینی چون عشق خدایی و عشق عرفانی نیز نمی توان از اهمیت مضمون ولایت به مفهوم محبت در تشیع سخنی به میان نیاورد. از این زاویه، تصوف چهره ای تازه می یابد که خطوط معنوی آن تنها با سنت یهودی- مسیحی روشن نمی شود.

مشخصه شطح:

روزبهان تاکید دارد که مشخصه شطح بیانی است «متشابه» و «ملتبس» یعنی بیانی اساسا دو پهلو و چند سطحه، میان شطح و بیان متشابه ارتباطی عمیق وجود دارد، از آنجا که هر بار وجود قدم و غیب و غیب الغیب به زبان خلائق سخن می گوید سخنش لامحاله متشابه و دو پهلوست، زیرا رویه ای ظاهری دارد و معنایی مخفی و باطنی و این باطن جز از طریق آن ظاهر گفتنی نمی تواند بود. این دو جنبه از یکدیگر جدایی ناپذیرند. رویه ظاهری البته همان معنای حقیقی نیست. اما معنای حقیقی یعنی باطن هم بدون این رویه ظاهر قابل شناخت نیست. شطح یا «سخن متشابه» دقیقا بیان آن چیزی است که بیان ناشدنی است. پس شطح ذاتا سخنی است متشابه با ظاهری مبهوت کننده و       حیرت آور و معنایی مخفی و باطنی که حقیقت آن سخن است. در زبان یونانی، واژه paradoxes یعنی جمله ای مخالف با عقاید متداول، جمله ای غریب، باورنکردنی، فضاحت آمیز که معنای واقعی آن پشت این ظاهر نامطبوع پنهان شده است. اینها دقیقا خصایصی است که سراج و روزبهان برای شطح برشمرده اند (حتی به اصطلاح رایج است بگویند که paradoxe شنونده را زمین می زند –renversant- در  عربی نیز مصدر شَطَّح یشَطّحُ   تشطیحا یعنی کسی را به زمین انداختن).

عناصر هنری در شرح شطحیات

موسیقی و نظم بیان: از جلوه های شاعرانه شرح شطحیات جنبه های موسیقیایی آن است.ایجاد موسیقی از طریق سجع: موسیقی یکی از مهم ترین شگردهایی است که باعث برجستگی زبان شده و آن را برای مخاطب شگفت و خلاف عادت جلوه می دهد. از آن جا که این پدیده با فطرت آدمی دمساز است و می تواند با اصواتی که هیچ معنایی در ورای خود ندارد و به راحتی عواطف و احساسات و حالات گوناگون روحی را انتقال دهد، از دیرباز همزاد دیرینه شور ادبیات محسوب شده است. بی تردید،یکی از بزرگترین جنبه و جلوه شاعرانه و هنری در شرح شطحیات روزبهان جنبه موسیقیایی کلام اوست. شاید این شیفتگی به موسیقی در کلام او در اثر مجالس شور انگیزی بوده که بر پا می شده است. بدون شک یکی از عواملی که می توانسته است در این مجالس توجه مردم و شور و حال آنها را برانگیزد، ظرفیتهای موسیقیایی کلام بوده که البته همواره مطمع نظر متصوفه هم بوده است. بهر حال روزبهان، از راههای گوناگونی چون صنایع بدیعی و سجع و جناس و ترصیح و موازنه، موج موسیقیایی خاص در آثار خود به جریان انداخته است.

 

مطلب بالا چکیده‌ای از تحقیق و پژوهش اصلی میباشد جهت تهیه نسخه کامل آن از باکس زیر اقدام به خرید و دانلود نمایید
لینک خرید پژوهش تحقیق بررسی شطحیات روزبهان:
تحویل فوری و خودکار فایل با لینک مستقیم بعد از پرداخت
تعداد صفحه: 22
قالب: فایل word

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *