پایان نامه بررسی تطبیقی اراده‌ الهی(دیدگاه فخر رازی و ملاصدرا)

با توجه به عنوان پژوهش مبنی بر «بررسی تطبیقی اراده‌ی الهی در دیدگاه فخر رازی و ملاصدرا»، در این پژوهش تلاش می شود، مفهوم اراده الهی از دیدگاه فخر رازی و ملاصدرا مورد ارزیابی قرار گیرد. بدین منظور، نیاز است که مساله اصلی تحقیق، ضرورت و اهمیت تحقیق، اهداف، سوالات، فرضیات، اصطلاحات پژوهش و تاریخچه پژوهش های انجام گرفته در این زمینه تشریح شود. پایان نامه بررسی تطبیقی اراده‌ الهی(دیدگاه فخر رازی و ملاصدرا) در قالب ورد میباشد.

مقدمه:

مفهوم اراده یکی از مفاهیمی است که اکثر فیلسوفان در مباحث فلسفی خود به آن توجه نموده اند و هر یک بنا بر نوع نگرش و درک و جهانبینی خود نسبت به هستی و آفرینش جهان تعریفی از این مفهوم را ارائه نموده اند. از سویی، مباحث مربوط به فلسفه اسلامی نیز از این امر مستثنی نبوده است و فلاسفه و متکلمان اسلامی نیز توجه ویژه ای به ای مفهوم نهاده اند و بر اساس درک خود از اسلام و مفاهیم ریشه ای آن مفهوم اراده را در نظریات خود پرورانده اند. اما در تفسیر اراده و این که این صفت از صفات ذات است یا از صفات فعل، اختلاف شدیدی هست.

پایان نامه معارف را در فیلم زیر مشاهده نمایید:

بیان مسئله:

انسان به حکم فطرت در جستجوی مبدأ هستی بوده و می‌خواهد بداند که آیا هستی مبدأ غیر خود دارد یا خیر؟ اگر دارد او کیست؟ فطرت انسان به کمک عقل، او را به وجود خداوند به عنوان مبدا هستی راهنمایی می‌کند و عقل با نشانه‌هایی که از او در عالم هستی می‌بیند، وجود او را اثبات می‌نماید، لذا انسان در پی بردن به اصل وجود خداوند با مشکل زیادی مواجه نیست؛ حتی برخی از مفسران قرآن معتقدند، قرآن شک در اصل صانع را به طور کلی بی‌مورد می‌داند و هستی خدا را برای کسانی که در آسمان‌ها و زمین بنگرد چنان بدیهی می‌شمرد که به دلیل و برهان نیاز ندارد. به هر حال چه وجود خداوند را بدیهی بدانیم که بی نیاز از اقامه برهان است و یا غیر بدیهی که نیاز به برهان داشته باشد، انسان برای پی بردن به اصل وجود خدا با مشکلات زیادی مواجه نیست، آنچه مشکل پیچیده‌‌ای است، شناخت اوصاف و افعال الهی است. اگر چه درک همه‌ی اوصاف الهی برای بشر دشوار است، اما به نظر می‌رسد درک حقیقت اراده الهی که در واقع به چگونگی فاعلیت او مربوط می‌شود، از دشوارترین مسائل الهی است. تصدیق به وجود اراده در وجود انسان ، امری بدیهی است و همه نحله های فکری در این مساله اتفاق نظر دارند اما در اراده حق تعالی اختلاف کردند بگونه ای که برخی آن را نفی و برخی اثبات کردند و از میان آنان که اثبات کردند برخی آن را عین ذات و برخی زائد بر ذات دانستند. از سوی دیگر برخی آن را از مرتبه ذات نفی کرده و در مرتبه فعل اثبات کردند. از جهت دیگر در آن اختلاف کرده برخی آن را قدیم و برخی دیگر حادث دانستند. در مساله اراده میان مسلمانان از دو جهت اختلاف نظر پیدا شد: جهت اول آن ریشه در اختلاف بین صفاتیه و عدلیه دارد چرا که صفاتیه اراده را یکی از صفات خدا دانسته اما صفتی زاید بر ذات حق ولی معتزله و امامیه این عقیده را باطل می شمردند و صفات زاید بر ذات را که جمله آن اراده است نفی می کردند. جهت دوم آن ریشه در مساله جبر و اختیار دارد و آن اینکه آیا افعال انسان به اراده خداوند است یا به اراده خودش و اگر به اراده خداوند است پس جایگاه اراده انسان کجاست؟ از این رو بحث به مساله شمول یا عدم شمول قدرت و اراده حق تعالی نسبت به افعال اختیاری انسان کشیده شد. آنچه در این پژوهش مورد توجه قرار گرفته است بررسی دیدگاه‌هایی است که هر دو اندیشمند(فخر رازی- ملاصدرا) در مورد اراده‌ی الهی مطرح کرده‌اند، که بصورت فصل بندی های جداگانه به تفصیل آورده می شود. که در پایان رساله نیز در طی فصلی مجزا به تطبیق این دو دیدگاه پرداخته و نتیجه حاصل ذکر می گردد. بنابراین مسأله‌ی اصلی این پژوهش این است که:مفهوم اراده‌ی الهی و نسبت آن با ذات حق تعالی و نیز رابطه‌ی بین اراده‌ی الهی و انسان از دیدگاه فخر رازی و ملاصدرا چگونه است؟

اهمیّت و ضرورت تحقیق:

هر پژوهش جدیدی بنا بر دو دلیل انجام می شود و ضرورت می یابد: نخست آنکه در بدنه دانش مورد مطالعه گسست و شکافی وجود داشته باشد و سعی در شناسایی راه حل برای پرکردن آن گسست داشته باشیم. که در این صورت محقق به دنبال آن است که بر دانش موجود بیافزاید. دوم آنکه در صدد رد و تایید نتایج حاصله از پژوهش های انجام شده در یک حوزه از دانش باشیم که در این صورت تنها به رد و تایید دانش موجود می پردازیم بنابراین، با توجه به توضیحات فوق، و با توجه به عنوان پژوهش مبنی بر بررسی تطبیقی آراء ملاصدرا و فخر رازی پیرامون اراده الهی، از یک سو، با مروری بر پژوهش های پیشین پیرامون اراده الهی، پژوهشی مشابه با عنوان این پژوهش یافت نشد و مستقیما به مساله اراده الهی از دیدگاه ملاصدرا و فخر رازی نپرداخته بودند. و از سوی دیگر، مطالب موجود در این زمینه کاملا پراکنده و نامنسجم بود، لذا، پژوهش حاضر در گروه پژوهش هایی محسوب می شود که سعی در پر کردن بدنه دانش یا به عبارتی پر کردن گسست، و شکاف موجود در زمینه بررسی تطبیقی اراده الهی در منظر این دو اندیشمند دارد، این بدان معنا است که اگر چه ممکن است افرادی اراده الهی را از دیدگاه هر یک از این دو اندیشمند به صورت جداگانه و یا به صورت مقایسه ای با اندیشمندی دیگر مورد ارزیابی قرار داده باشند اما هرگز این دو را در این زمینه با یکدیگر مقایسه نکرده اند و شباهت ها و تفاوت های دیدگاه این دو اندیشمند در زمینه اراده الهی مشخص نیست.

همچنین، برای انجام پژوهش، متخصصان و روش شناسان تحقیق، بر این باور اند که پژوهش زمانی ضرورت و اهمیت می یابد که دارای ویژگی های زیر باشد: 1. محقق علاقه مند به تحقیق در زمینه موضوع پژوهش باشد، 2. انجام تحقیق مقرون به صرفه باشد و هزینه های کلان به دنبال نداشته باشد. 3. محدوده زمانی به پایان رسانیدن تحقیق، قابل تخمین باشد. 4.  تحقیق مورد نظر انجام پذیر باشدبا توجه به توضیحات موجود در پاراگراف فوق، و در پاسخ به شرایط بیان شده پیرامون اهمیت و ضرورت تحقیق، 1. محقق به موضوع این پژوهش علاقه مند بوده و 2. با توجه به قلمرو تحقیق که مطالعه تطبیقی مفهوم اراده الهی در دیدگاه ملاصدرا و فخر رازی است، به دلیل در دسترس بودن منابع کافی در این زمینه این تحقیق مقرون به صرفه است و هزینه ای را بر دوش محقق نخواهد گذاشت؛ 3. قلمرو زمانی انجام تحقیق محدود بوده و می توان در یک پروسه چند ماهه آن را به پایان رساند؛ 4. با توجه به مطالعات محقق بر روی آثار این دو اندیشمند، مطالعات نشان می دهد که هر دو به مفهوم اراده توجه نموده اند اما هیچ پژوهشی نظران آنان را مورد مقایسه قرار نداده است لذا با توجه به وجود نظرات انها در این باره مقایسه این نظرات امکان پذیر است و بنابر عدم وجود چنین مقایسه ای، این تحقیق از اهمیت و ضرورت برخوردار است.همچنین، از دیگر دلایل اهمیت و ضرورت بررسی مفهوم اراده الهی این است که مفهوم اراده الهی، از جمله مفاهیمی است که نظرات و نقد های فراوانی پیرامون درک آن است و بررسی آراء دو اندیشمند با دو نوع متفاوت از نگاه نسبت به اراده الهی می تواند ریشه های مبانی فکری این دو اندیشمند را مشخص نماید و پیش فرض های بوجود آمدن این تفاوت ها را آشکار سازد. لذا ضروری است که با مطالعه آثار این دو اندیشمند، این مبانی و پیش فرض ها روشن شود.

اراده‌ الهی
اراده‌ الهی

تفاوت های بین دو دیدگاه ملاصدرا و فخر رازی پیرامون اراده الهی:

معنای اراده‌ الهی نزد فخر رازی بر جدا بودن مفهوم «رضا» و «اراده»، متکی است از منظر وی، «رضا» عبارت از ترک سرزش و اعتراض است که غیر از اراده می باشد. بر این اساس، در بررسی اراده الهی وی بر این باور است نظام کلی نظامی خیر است و شرور به رارده خدا باز می گردد و به رضای خدا بر نمی گردد. این در حالی است که ملاصدرا، اراده را هم در مقام ذات و هم در مقام فعل مسلم می‌دانند. حكیمان مسلمان نیز ضمن آنكه علم، قدرت و ارادۀ واجب تعالی را مطلق دانستند.از منظر فخر رازی، خداوند خالق همه ی کائنات و پدیده هاست و او وجود همه چیز، از جمله عوامل و کفر و ایمان انسان ها، را اراده فرموده است. اما ملاصدرا ، براساس نظام اسباب و مسببات ارادۀ انسان را در طول ارادۀ خدا می‌دانند و به محذور معتزله كه از نسبت عرضی ارادۀ انسان و خدا پیش می‌آید گرفتار نشدند.فخر رازی معتقد است که منافاتی بین امر خدا به چیزی (اراده تشریعی) با اراده ی خداوند بر وقوع خلاف آن در خارج (اراده‌ الهی  تکوینی) وجود ندارد. در این زمینه ملاصدرا نیز با نظر فخر رازی هم عقیده است.از نظر فخر رازی، آن جا که خداوند به علم ازلی می داند ایمان از کافر هرگز سر نخواهد زد، محال است ایمان او را اراده فرموده باشد؛ صدرالمتألهين علم و اراده را به يک معنا به کار برده است و ميان آنها تغايري را قايل نيست نه ذاتاً و نه اعتباراً و اراده خداوند را همان علم او به نظام اتم و احسن مي‌داند.فخر رازی با تکیه بر این که در افعال الاهی چرایی راه ندارد و اصولاً سخن از چرایی در مورد الاهی بی معناست، می گوید: خداوند هر که را اگر بخواهد، هدایت می کند و اگر بخواهد، گمراه می سازد و به هیچ روی، اعتراضی بر افعال ربوبی وارد نیست. از سویی در بحث اختیار، ملاصدرا بر این باور است که خداوند عین اراده اوست.فخر رازی در زمینه، اختیار، کمترین اختیار را برای انسان قائل است این در حالی است که ملاصدرا، اراده انسان را معطوف به اراده الهی و به تبع آن اختیار انسان را معطوف به اختیار خدا می داند. برای مثال اگر کسی قصد انجام فعلی نماید و آن را انجام دهد، و انجام نشود، این مساله به مشیت الهی بر می گردد نه به اختیار انسان، بنابراین در زمینه افعال اختیاری، قصد عمل، مهم است.

فهرست مطالب پایان نامه بررسی تطبیقی اراده‌ الهی(دیدگاه فخر رازی و ملاصدرا):

فصل اول:

  • مقدمه
  • بیان مسئله
  • اهمیّت و ضرورت تحقیق
  • اهداف پژوهشی
  • سوالات پژوهش
  • فرضیه های پژوهش
  • تعریف اراده
  • اراده در لغت
  • تعریف اراده در اصطلاح
  • مفهوم اراده‌ الهی در اندیشه فیلسوفان و اندیشمندان
  • مفهوم اراده‌ الهی از دیدگاه معتزله
  • تقسیم بندی صفات الهی
  •  جایگاه اراده‌ الهی در تقسیم بندی صفات الهی
  • بررسی نظر اندیشمندان پیرامون توع صفت اراده‌ الهی
  • ادلّه معتقدان از صفات ذات بودن اراده.
  • ادله معتقدان به از صفات فعل بودن اراده

فصل دوم:

  • دیدگاه فخر رازی پیرامون اراده الهی
  • مقدمه
  • تمایز دیدگاه فخر رازی و دیدگاه اشاعره پیرامون اراده الهی
  • تمایز بین رضا و اراده در اندیشه فخر
  • تبیین تفاوت بین رضای الهی و اراده ی الهی از منظر فخر رازی
  • تعلق اراده ی خدا به تمامی افعال انسان
  • تفکیک اراده ی تشریعی و تکوینی از منظر فخر رازی
  • تعلق مشیت خدا به کفر و ایمان از منظر فخر رازی
  • تعلق اراده ی خدا به دو پدیده ی هدایت و ضلالت از منظر فخر رازی
  • جمع بندی و نتیجه گیری

فصل سوم:

  •  دیدگاه ملاصدرا پیرامون اراده الهی
  • مقدمه
  • حقیقت اراده
  • اراده از نگاه معناشناسی
  • اراده حق تعالي از دیدگاه صدرالمتألبين
  • رابطة اراده مطلقة خدا با آزادی ارادۀ انسان
  • رابطه اراده مطلقه خدا و تأثیر اراده انسان در امور عالم
  • اراده‌ الهی صفت ذات يا صفت فعل
  • مفهوم اختيار
  • انسان مختار
  • جايگاه انسان، در نظام فلسفي صدرالمتألهين
  • تعريف فعل اختياري
  • مقدمات فعل اختياري
  • نظریه صدرالمتألهین در معنا شناختی اوصاف حق تعالی
  • اراده‌ الهی حق
  • اراده حق از نظر نحله‏های فکری
  • نظر حکما درباره اراده حق
  • دیدگاه متکلمان عقل گرای امامی
  • وجود اراده
  • اختیار و علیت از دیدگاه ملاصدرا
  • مشکل جبر و پاسخ ملاصدرا
  • ملاصدرا و نقد آرای متکلمان
  • نظریة فاعلیت بالقصد
  • نقد آرای متکلمان
  • معنای مقصود بالذات بودن خداوند

فصل چهارم:

  • تطبیق و نقد و بررسی
  • نقد و مقایسه دیدگاه فخر رازی و ملاصدرا
  • نقد و ارزیابی نظرات ملاصدرا پیرامون اراده الهی
  • خلاصه ای از نظرات ملاصدرا
  • پیشنهاد های پژوهش
  • محدودیت های پژوهش
  • منابع

 

مطلب بالا چکیده‌ای از تحقیق و پژوهش اصلی میباشد جهت تهیه نسخه کامل آن از باکس زیر اقدام به خرید و دانلود نمایید
لینک خرید پژوهش پایان نامه بررسی تطبیقی اراده‌ الهی(دیدگاه فخر رازی و ملاصدرا):
تحویل فوری و خودکار فایل با لینک مستقیم بعد از پرداخت
تعداد صفحه: 102
قالب: فایل word

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *